متبحّر ، أفضل المتأخّرين ، نصير الملّة و الدين « 1 » - قدّس اللَّه نفسه الزكيّة - و بسيارى از [ قسمت‌هاى ] كتاب إحياء العلوم « 2 » غزالى « 3 » - و اين نحو تأليف علمى را در تصفيهء اخلاق و تهذيب باطن تأثيرى بسزا نيست ، اگر نگوييم اصلًا و رأساً نيست - و يا از قبيل تاريخ الأخلاق است ( به اصطلاح نويسنده ) كه مشتمل بر قصص و حكايات و امثال و وقايع است كه صَرف وقت در آن

--> ( 1 ) - محمّد بن محمّد بن حسن مشهور به خواجه نصيرالدين طوسى ، از اساطين علم‌حكمت و رياضى بوده و بسيارى از بزرگان و صاحبان مكارم او را ستوده‌اند . وى در 11 جمادى الاولى سال 597 ق در طوس به دنيا آمد و در روز عيد غدير سال 672 ق ، رخت جان به سراى آخرت كشيد و در كاظمين به خاك سپرده شد . او را تأليفات بىشمارى است در فنون گوناگون حكمت ، كلام ، رياضيّات ، هيأت ، نجوم و اخلاق كه از آن ميان مشهورترين آنها عبارتند از : شرح الإشارات ابن‌سينا ، تجريد الاعتقاد ، تحرير اقليدس ، اخلاق ناصرى و أوصاف الأشراف . ( الكُنى و الألقاب ، ج 3 ، ص 251 ) ( 2 ) - إحياء علوم الدين ، كتابى است در اخلاق اسلامى ، تأليف شيخ ابوحامد محمّد غزالى ( متولّد 450 ق و متوفّى 505 يا 507 ق ) . اين كتاب از مهمترين و مبسوطترين آثار تأليف شده در علم اخلاق است ، تا جايى كه بسيارى از كتب اخلاقى نوشته شده بعد از آن ، به خوشه‌چينى از اين كتاب پرداخته‌اند . إحياء العلوم بارها به طبع رسيده است . ( ريحانة الأدب ، ج 4 ، ص 238 ) ( 3 ) - ابوحامد محمّد بن محمّد بن احمد ، ملقّب به حجّة الاسلام و مشهور به غزالى ، از اعاظم فقهاى شافعيه بوده كه در سال 450 ق در غزاله از توابع طوس به دنيا آمد و در همان شهر در سال 505 يا 507 ق از دنيا رفت . وى در سال 484 ق به مُدرّسى مدرسهء نظاميهء بغداد منصوب شد . او را تأليفات بسيارى است كه در غالب آنها مُبتكر بوده است ، از آن ميان احياء العلوم در اخلاق ، و الوجيز در فقه شافعى از شهرت بيشترى برخوردار است . ( ريحانة الأدب ، ج 4 ، ص 237 )